Uutiset Yleinen

Luâttvääraikõõskõõzz (Luke) teâđai mieʹldd Teänjoʹǩǩe kuårŋŋu tän ǩieʹzz čuuʹt occanj luõzz, mâʹte teimma juʹn. Uʹcc, õõut miârreeʹjj mâŋŋa maʹcci luõzzi juʹn eeʹjj 2019 vuâmmšum hueʹnes vueʹǩǩ juätkkji. Seämma kõskkšoora, kuõiʹt miârreeʹjj, luõzzi mieʹrr occni. Hueʹnn luõsskuärŋŋmõš kuâsttji peʹce čårrjooǥǥi kååđđluõssmieʹrin nuʹtt še kueʹllšiiʹllʼji šillʼjin.

Teänjoʹǩǩe kuärŋŋam luõzzi laʹsǩǩeem vuâđald Polmak påʹnnmetteempääiʹǩest kuâđđješ nuʹtt 15 000 luõzz tässa.  Eeʹǩǩed ääiʹjben luõzzid laʹsǩǩee pâʹjjlakka 21 000 da eeʹjjest 2018 nuʹtt 32 500.

− Iiʹjji 2019-2020 kuärŋŋam luõssmeäʹr lie Teänjooǥǥ čääʹccvuuʹd šorradvuõđ da puuʹtʼtemvuuʹdi veeidasvuõđ lokku vääʹldeeʹl čuuʹt occka. Täid luõssmieʹrid vueiʹtet veʹrddõõllâd ouddmiârkkân Teänjooǥǥ luõsskåʹddma šiõǥǥ luõsseeʹjj 2000, kuäʹss ärvvtõʹlleš koddum nuʹtt 60 000 luõssâd, särnn tuʹtǩǩeei Panu Orell Lukest.

Occnjaž kuärŋŋam luõzzi mieʹrr da jeäʹrben teeddai njuõrâsvuõtt kuâsttje puârast Teän čårrjooǥǥi čääʹʒʒõõlâž čaaŋŋlemlaʹsǩǩummšin. Kååđđluõzzi meäʹr paʹcce pukin koolmâst seuʹrrjum čårrjooǥǥâst čuuʹt occǩiʹžžen, da leʹjje čõõđ seuʹrrjempââʹj (2003-2020) hueʹnmõõzz Pâʹjj-Polmakjooǥǥâst da Nilijooǥǥâst. Akujooǥǥâst kååđđluõzzi mieʹrr leäi še âlddsin seämma occkaž ko hueʹnmõs eeʹjj 2019.

Maatkčeei koʹdde oouʹdab eeʹjj nalla

Lääʹdd beäʹl Teän-Aanarjooǥǥ kueʹllšiiʹllimaatkčeei koʹdde luõzz väjjaǥ 8 000 ǩilod. Šilli mieʹrr lij eža seämma jiânnai ko tõt leäi kuõiʹt ääiʹjab eeʹjj äiʹǧǧen.

− Håʹt kuärŋŋam luõzzi mieʹrr kuâđđji kuõiʹt ääiʹjab eeʹǩǩed ooʹccben, koʹdde kueʹllšiiʹllimaatkčeei seämma jiânnai ǩiloin ko mõõnni iiʹjjin, jäänmõsân tõn diõtt, što pââʹjest 2020 Teänjoʹǩǩe kuårŋŋu veʹrddeeʹl siõmmna jeänab šooʹrab luõzz, Orell särnn.

Obbnes Teän kueʹllšiiʹllimaatkčeeʹji šiil lij iiʹjjin 2017-2020 leämmaž vueʹllǥaž, mii lij ǩidd beäʹlstes ođđ kueʹllšeeʹllemvuâkkõõzzâst. Meärrõs lij kõrrsen rajjääm kueʹllšeellmõõžž. Ođđ kueʹllšeeʹllemvuâkkõõzz ââʹnnmavälddmõš teeivai šiõǥǥ äigga, ko tõntaa ânnʼjõõžž uuʹccab vueʹss Teänjoʹǩǩe kuärŋŋai occnjaž luõssmieʹrest leäi piâssâd koođđâmpaaiʹǩeez.

Mõõn diõtt nääiʹt ooccanj luõzz?

Teän mââimõs iiʹjji hueʹnes luõssnääʹl määinaid jeät puk tobddu. Jooǥǥâst šõddi luõzz jokk- da luõssâʹlǧǧpuuʹtʼtõõzz dramaattlaž vuâllnem määinain jie tän räjja leäkku vuåǯǯum viiʹttjõõzz, peʹce seuʹrrjemteâđai vuâđald vaaikat, što tõt lij põõššâm takai tääʹzzest. Tät viiʹttai tõõzz, što jeänmõsân miârkteei luõzz piʹrǧǧeem probleeʹm lie mââimõs iiʹjji äiʹǧǧen leämmaž miârrvuuʹdest.

− Muttâz miârâst, jeäʹrab mieʹldd čääʹʒʒ paakkâsvuõtt, porrmõõžž mieʹrr, kueʹllkõõv da šeellmõš vaaikte jiânnai miârâst maʹcci luõzzi mieʹrid da tõn mieʹldd luõssnääʹl vuâkka, Orell ceälkk.

Määŋgain saujjsab luõssjooǥǥin luõzz piʹrǧǧummuš miârâst lij mââimõs kueiʹt-koolmloeeʹjj äiʹǧǧen vuâllnam jiânnai da õinn hääʹrvab mieʹrre jooʹtti ââlǥaž peäss mååust jokkses kååđđad. Vââʹjj leeʹd, što seämmalaaǥǥan vaiggâdvuõtt lij beäʹlstes vaaiktam Teän luõssnaaʹlid mââimõs kuõiʹt-koolm eeʹjj äiʹǧǧen. Ääʹšš seeʹlvtet õhttsažtuâjast taarr tuʹtǩǩeeʹjivuiʹm.

Luõssnääʹl vueʹǩǩ -raportt loppeeʹjjest

Teänjooǥǥ luõss-seuʹrrjem loopplaž puåđõõzz ǩiõrggne loppeeʹjjest. Täʹl vuäǯǯmest lie tääʹrǩab teâđ kueʹllšiiʹllʼji kåʹddem kuõʹlin Lääʹddjânnmest da Taarrjânnmest, di čääʹccvuuʹd jeeʹres vueʹzzin videoseuʹrrjem da påʹnnmetteemneävvaivuiʹm tuejjuum luõsslaʹsǩǩummšin.

Lääʹdd-taarr Teänjooǥǥ seuʹrrjem- da tuʹtǩǩeemjoukk õlmstâtt seuʹrrjempuåđõõzzid da ärvvtõõllmõõžžid Teän luõssnääʹl vueʹjjest rosttovmannust 2020. Raportt puätt vuäǯǯamnalla Luke interneʹttseeidaid addrõʹsse: luke.fi/tenojoen_tutkimusryhma