Uutiset Kala

Luondduriggodatguovddáža (Luke) čuovvumiid mielde Detnui gorgŋo dán gease unnán luosat, dego ovddit jagi. Smávva, jagi mearravádjoleami maŋŋá máhccan luosaid bárrovuođđu joatkašuvai dego áicojuvvui geassit 2019. Maiddái gaskastuorra, guovtti mearrajagi, luosaid mearri geahppánii. Heajos luosagoargŋun suonjardii maiddái oalgejogaid gođđanluossameriide ja maiddái guollebivdiid sállašiidda.

Detnui gorgŋon luosaid rehkenastimis Buolbmága gádjaseasanbáikkis báhce álgobohtosiid vuođul dušše 15 000 luosa dássái. Jagi árabut luosat gorgŋo ráhpadis 21 000 ja jagi 2018 sulaid 32 500.

− Jagiid 2019-2020 goargŋunluossamearit ledje Deanu čázádaga sturrodaga ja buvttadanviidodagaid ektui hui unnit. Dáid goargŋunluossameriid sáhttá veardidit ovdamearkan Deanu oppalašluossasállašii buorre luossajagi 2000, goas dušše sállaša árvvoštalle leat sulaid 60 000 luosa, muitala dutki Panu Orell Lukes.

Unnán goargŋunluosaid mearri ja eandalii unnaluossanáliid hedjoneapmi oidnui čielgasit Deanu oalgejogaid čázeoaivebuokčanrehkenastimiin. Gođđanluosaid mearit buot golmma čuvvojuvvon oalgejogas báhce hui unnin, ja ledje oppa čuovvunáigodaga (2003-2020) heajumusat Buolbmátjogas ja Njiljogas. Maiddái Áhkojogas gođđanluosaid mearri lei measta seammá uhci go heajumus jagi 2019.

Turisttaid sálaš ovddit jagi dásis

Suoma beale Deanu-Anárjoga guolleturisttaid luossasálaš lei váile 8 000 kilo. Sállaša mearri lei sullii seammá go guovtti ovddit jagi.

− Vaikke goargŋunluosaid mearri bázii guovtti ovddit jagi unnibun, guolleturisttaid sálaš kiloid mielde bisui ovddit jagiid dásis eanas danin, go geassit 2020 Detnui gorgŋo gorálaččat vehá eanet stuorra luosat, Orell muitala.

Oppalaččat Deanu guolleturisttaid sállašat leamašan j. 2017-2020 vuollegaččat, man sivvan lea bealistis ođđa guolástannjuolggadusas. Njuolggadus lea ráddjen guollebivddu garrasit. Ođđa guolástannjuolggadusa atnui váldin deaivvai buori áigái, go almmá dan vel unnit oassi Detnui gorgŋon smávva luossamearis livččii beassan gođđanguovlluide.

Manin ná unnán luossa?

Deanu luossanáliid mannan jagiid heajos dili sivaid eai ollásit dovdda. Jogas dáhpáhuvvan luosa johka- ja vádjolanveajehiid dramáhtalaš gahččamis eai vel leat ožžon čujuhemiid, muhto dálá čuovvundieđuid vuođul buvttadeapmi lea orron leamen dábálaš dásis. Dát čujuha dasa, ahte eanemus mearkkašahtti luosa ceavzima váttisvuođat leamašan maŋimuš jagiid mearraguovlluin

− Mearradiliid nuppástusat, earret eará liekkasvuohta, biepmu mearri, guolledávddat ja bivdu váikkuhit olu mearas máhccan luosaid mearrái ja dan bokte luossanáliid dillái, Orell dadjá.

Máŋggain máttit luossajogain luosa ceavzin mearas lea maŋimuš guovtti-golmma jahkelogi áigge njiedjan garrasit ja ain hárvvit merrii vádjolan veajet ceavzá ruovttoluotta ruovttujohkii gođđat. Lea vejolaš, ahte seammasullasaš váttisvuohta lea váikkuhan Deanu luossanáliide maŋimuš guovtti-golmma jagi áigge. Ášši čielggadit ovttasbarggus norgalaš dutkiiguin.

Luossanáliid dilli -raporta loahppajagis

Deanu luossačuovvumiid loahpalaš bohtosat gárvánit loahppajagis. Dalle leat oažžumis dárkilut dieđut guolásteaddjiid sállašis Suomas ja Norggas, sihke čázádaga eará osiin videočuovvumiin ja gádjaseasaniin dahkkojuvvon luossarehkenastimiid bohtosiin.

Suopmelaš-norgalaš Deanu čuovvun- ja dutkanjoavku almmustahttá čuovvunbohtosiid ja árvvoštallamiid Deanu luossanáliid diliid juovlamánus 2020. Raporta boahtá oažžumassii Luke internet-siidduide čujuhussii: luke.fi/tenojoen_tutkimusryhma